Мин София Атласова, Эдьээн орто оскуолатын 5-с кылааһын үөрэнээччитэбин. 1905 сыллаахха Эдьээҥҥэ буолбут түбэлтэни, аҕам Андрей Иванович Атласов, 2002 сыллаахха аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕыттан Роман Алексеевич Атласов сэһэнниттэн сурунан ылбыт матырыйаалыттан сырдатыахпын баҕарабын. Тоҕо диэтэргит бу буобут чахчы түбэлтэҕэ мин хос-хос-хос эһээм Сергей Атласов хорсун кыттыыны ылбыта.
Баабыр I-й Эдьээн сиригэр киирбит сылынан 1905 сыл буолар.
Бастаан Нуотара үрэҕин төрдүн алын өттүгэр Алдан өрүс сүнньүгэр Танда үрэх төрдүгэр Бүөтүр Конников диэн киһи эһэ суолун көрөн эккирэппит, уонна сиппэтэх.
Сэтинньи ортотугар “Умсаннаах” диэн сиргэ Ааллаах диэн үрэх сүнньүн ойоҕоһугар 15 саастаах Егор Степанович Винокуров куобахтыы сылдьан биллибэт кыыл суолун көрбүт уонна “Эһэ”суола дии санаабыт. Сырҕан эһэ киирбит диэн Сэбиэт кинээһигэр Егор Захаровка тыллаабыттар.
Ол кэмҥэ, сэтинньи ый саҥатыгар, эрдэтээҥҥи тиинньит булчуттар тыаттан төннөн киирбиттэрин истэн кинээс ыҥыртаран ылан, сүбэлэһэн баран, биллибэт кыылы бултата ыытарга быһаарыммыт. Ол курдук 8 булчут тыаҕа биллибэт кыылы бултуу барарга тэриммиттэр:
- Захаров Петр Софронович – бултуур тэрилэ бэрдээн саа,
- Захаров Николай Софронович – үҥүүлээх,
- Захаров Михаил Леонтьевич – чокуурунан эстэр бинтиэпкэлээх,
- Атласов Сергей Сергеевич – холхороох сүгэлээх,
- Конников Афанасий Миронович — ,
- Конников Спиридон Миронович – штутсер саалаах (киэҥ уостаах, айаҕынан иитиллэр),
- Дьячковскай Григорий (Киргиэлэй) – Хаалла -,
- Петров Степан – Чурапчы киһитэ Захаровтар күтүөттэрэ.
Тэринэн баран Захаровтар олохторугар «Курдартыыр Хайата» диэн сиргэ мустуох буолбуттар.
Сарсыарда ыҥыыр аттаах, курдаттыы 1,5 көс сиргэ суол көстүбүт сиригэр “Дириҥ Үрүйэ”диэн үрүйэ сүнньүнэн тахсыбыттара бөөлүүн кыраһа хаар түспүтүгэр сибиэһэй суолун көрбүттэр (3-х, 4-х сылгы суолугар тэҥнээх эбитэ үһү). Муодата диэн тыҥыраҕын кистээн хаамар эбит. «Мааппа Тэҥкэтэ» диэн сиргэ сылгылар аһыы туралларыгар сыыллан иһэрин көрбүттэр, онтукалара 5 саһаан кэриҥнээх ыстаныынан ыстанан, сылгыга үрдүгэр түһэн моонньуттан ытыран ылан баран көхсүгэр быраҕынан томтор үрдүгэр таһааран сиэбит. Биир илии сыалаах сылгыттан сүрэҕин, быарын, уонна көтүрү охсон баран аҕыс ойоҕоһун сиэбит. Ол кэннэ хаарга чөкө түһэн баран аһын диэки көрөн манаан сыппыт. Кутуругун сиргэ охсо-охсо сытарын көрөн муодаргаабыттар. Кыыллара аҕыс аттаах киһи сылдьарын көрөн тэскилээбит, аҕыйах ойууну оҥорон баран 100-кэ саһаан сиргэ барбыт уонна хаамыынан барбыт. Булчуттар муора эһэтэ “Үргэли” дии санаабыттар.
Булчуттар хайдыһарга былааннаммыттар, икки аттаах киһи хаалбыт, биирдэһэ Григорий Дьячковскай, иккиһэ Спиридон Конников. Алта киһи эккирэтэргэ туруммут. Сүүсчэкэ саһаан сиргэ ыстанан тиийэн баран хааман барбыт ону ситэн ылбыттар.
Биир хаа курдук иэннээх хочо ортотугар үүнэн турар бөлкөй, хахыйах мастаах сиргэ киирэн хаалбыт. Михаил Захаров кыылы ирдииргэ сананан тыа быыһыгар көрдүү барбытыгар, Сергей Атласов: “Хайдах соҕотох барыай”, диэн Ыстапаан Петрову кэнниттэн ыытар. Кыыллара улахан тиит охтубут сиригэр cаһан сыппыт. Тиит сыгынаҕын түөрэ тарпыт ырааһыйатыгар Ыстапаан Бөтүрүөп киирэн эрдэҕинэ, көрүөх бэтэрээ өттүгэр дьэргэлгэн курдук өҥнөөх кыыл ойон тахсан эмискэ саба түспүт. Бөтүрүөбү саба баттаан, охторон баран айаҕынан ытыран ылан куоска кутуйаҕынан оонньуурун курдук өрө быраҕа-быраҕа хабыалаабыт.
Михаил Захаров киһитин өрүһүйээри батыйанан анньа сатаан баран кыайан хотуппатах, бу кэмҥэ, Бүөтүр Захаров бэрдээн саалаах кэлэн кыайан сомуогун туруорбакка мучумааннана сырыттаҕына, Сергей Атласов кэлэн чохороон сүгэнэн сүүскэ биэрбитигэр улаханнык бааһыран баран тура эккирээт Сергейи бүлгүнүттэн хабан ылан баран охторон түһэрбит.
Онтон Мэхээлэ Захаров кэлэн батыйатынан сымнаҕас сиринэн, хонноҕун анныгар анньан улаханнык бааһырдар, мөлтөтөр. Ол сырыттахтарына Бүөтүр Захаров кэлэн бэрдээн саанан кыылы тоноҕоһун тосту ытан охторон түһэрэр, ол курдук кыыл өлөр. Онтон кыылларын өлүгүн курулаан хаарынан көмөн баран өлөрбүт сирдэригэр хаалларбыттар.
Үс улахан кутаа уоту оттоннор ыарыһахтарын Бөтүрүөбү таба тэллэххэ сытыаран, куобах суорҕаҥҥа суулаан Мэхэээлэ Захаров уонна Бүөтүр Захаров ыарылыыллар. Эчэйбит киһилэрэ олох мөлтөҕө эбитэ үһү, тостубут уҥуохтарыттан силиитэ тохто сылдьара үһү уонна куулга уҥуоҕу хаалаабыт курдук эбитэ үһү.
Сергей Атласовы бэйэтин аты миинньэрэн ыыталлар уонна сытар ыарыһаҕы тиэйтэрээри сыарҕалаах аты ыыттараллар. Кэлин эчэйбит киһилэрэ дьиэтигэр тиийэн эмсэҕэлэммит бириэмэтигэр өлөөхтөөбүт. Үс хоннорон баран «Чочуобуна хайатыгар» киһилэрин харайаллар уонна сиэрдээн-туомнаан баран аата суох кыылларын тиэйэн аҕалан баран чуоҕур хара дьүһүннээх бургунаһы толук ууран манньалаабыттар.
Атласов Сергей, бүлгүнүн ыстатан баран биир сыл ыарыыланан сыппыт, онтон ойуун ыҥыран көрүүлэммит уонна: “Бу атыыра эбит онтон тыһыта кэлиэ диэн” ол куттала буолбута эбитэ үһү.
Ол саҕана Уус-Маайаҕа олорор Аттыкылар (Скопцы) аан бастаан билэн — Тиигир кыыл дьиэн быһаарбыттар.
Охотскай муораттан, Алданы быһан Уссурияҕа төннөн иһэр тигр буолуо диэн сабаҕалаабыттар. Нуучча-Дьоппуон сэриититин дьалҕааныттан тэскилээн куота сылдьар кыыл буолуон сөп диэн быһаарбыттар. Кэлин куорат күбүрүнээтэрэ – Баабыры бултаабыттар диэн истэн ол кыыл кырамтатыттан юхола (чуучула) оҥотторбут, билигин Дьокуускай куоракка Емельян Ярославскай аатынан кыраайы үөрэтэр түмэлгэ көрдөрүүгэ турар. Чуучула оҥороллоругар 30% бырыһыан кыччаабыта эбитэ үһү .
Уобалас кулубата кэлин булчуттарга Баабыры бултаабыттарын иһин, хас биирдиилэригэр бэрдээн саа бэрдэрбитэ эбитэ үһү.
София Атласова, Уус-Маайа, Эдьээн орто оскуолатын 5 кылааһын үөрэнээччитэ.
Хартыына 2002 сыллаахха сэһэҥҥэ олоҕуран суруллубут.
Атласова Римма, ол саҕана Эдьээн орто оскуолатын 11 кылааһын үөрэнээччитэ.