Эдьээним хоһуун-хоодуот дьоһун дьонун туһунан элбэҕи суруйдум да, өссө да кинилэр уран уустарын, мындыр толкуйдарын, билиигэ дьулуһууларын туһунан кэпсии туруохха баҕа санаам баһаам. Ураты аһаҕас дууһалаахтарын, ханнык да ыксаллаах кэмҥэ толлубакка, ууну-уоту ортотунан сылдьар сыыдам булугас өйдөрүн сөҕөбүн. Кинилэри төрөөбүт айылҕалара эрийэн-мускуйан, хатарҕан харахтаабыт, тостубат уҥуохтаабыт, сылайбат сындааһыннаабыт эбит.
Биир оннук киһинэн Руслан Александрович Атласов буолар. Кини төрүттэрэ аҕатынан эһэтэ төрүт уус эбэҥки, былыр үс аҕа ууһугар кинээстээн сылдьыбыт, таба иитиитинэн дьарыктаммыт Нээстээр Аталааһап — Чымаадай оҕонньор диэн эбит. Ийэтинэн эһэтэ ыраас хааннаах омугунан немец төрүттээх. Кини туһунан былаас уларыйыыларынан сибээстээн, билии суох, ааттара-суоллара да уларыйдаҕа.
Руслан Александрович аҕата Александр Еремеевич Атласов кырдьаҕастар ааттыылларынан Өктөө Маркс диэн, сааһын тухары булдунан дьарыктаммыт, ол курдук ыраах бултуу сылдьан, балааккатын таһыгар охтубутун булбуттар.
Оччолорго ийэтин Эльза Александровнаны нуучча дьүөгэтин кытта Уус-Маайаттан Эдьээҥҥэ үлэлэтэ ыыппыттар. Эдэркээн комсомолка кыргыттарга Буор-Хайаҕа бурусулуөстээх борооскулары көрдөрбүттэр. Онтон Эльзалаах Александр эдэр дьон билсэн, ыал буолан, түөрт оҕону төрөппүттэр. Аҕалара суох буолтун кэннэ, ийэлэрэ Эльза Александровна үс оҕолоох Кондратий Никитич Винокуровка кэргэн тахсан, киниттэн икки уоллаах кыыс оҕоломмуттара, онон икки өттүттэн элбэх оҕолоох ыал буолан, ынах, куурусса, сибиннньэ тутан, оҕуруоттанан дьоллоохтук олорбуттара. Кондратий Никитич үйэтин тухары уу баһааччы, Эдьээҥҥэ бастакы уу таһар суоппара, мин кэлэрбэр маҥан атынан икки буочука холбуу сыбааркаламмыт буочуканан уу таһара. Сарсыарда олох эрдэттэн баһан пиэрмэ сүөһүлэрин, нэһилиэх ыалын хааччыйара. Туруу үлэһит киһи этэ. Үлэҕэ ыктара, улахан дьиэ кэргэнин иитэр кыһалҕатыгар сылдьар диэтэххэ, биир да концеры көтүппэккэ кыттара: чабырҕахсыт, хоһоонньут бэрдэ этэ. Эльза Александровна асчыт бөҕө, хаһаайка бэрдэ этэ, детсадка өр сылларга повардаабыта. Кыыһырар диэни билбэт, сытыары сымнаҕас майгылааҕа. Оччотооҕу дьон бары да үлэҕэ да, сынньалаҥҥа да көхтөрө сүрдээх этэ.
Онтон уоллара Руслан Александрович оскуола кэнниттэн икки сыл советскай армия кэккэтигэр Монголияҕа сулууспатын ааспыт. Олоҕун биир саамай умнуллубат кэминэн ааҕынар, дьиҥнээх эр киһи оскуолатын онно ааспытын, ол бииргэ сулууспалаабыт уолаттарын кытта билигин да сибээстэһэрин астына кэпсиир. Олох да ол дойдуга үлэлии хаала сыыспыттаах эбит.
Армия кэнниттэн дойдутугар 15 сыл устата лесхозка лесниктээбит. Ол туһунан маннык ахтар:
— Оччолорго лесниктэри араас үлэҕэ ыыталлара, үлэбит былаан быһыытынан барара, тыаны эрэ көрүү-истии буолбакка, ханна баһаар таҕыста да ону умуруорууга күүстээх үлэ буолара. Ону таһынан отоҥҥо, окко, маска былаан элбэх буолааччы. Биир ыйга ортотунан уокка оттор маһы 290 куб. тиийэ бэлэмниирим, хамнаспыт оклад буолан, үчүгэйдик төлүүллэрэ сэттэлии мөһөөҕү илиибэр ыларым. Урут билиҥҥи курдук улахан баһаардар тахсыбат этилэр, билигин баһаары сороҕор дьон соруйан ыытыытыттан тахсар. Ити улахан баһаардар содуллара олус улахан охсуулаах, кыыл-сүөл да олоҕор, айылҕа кэхтиитэ, уу-хаар, сир-уот алдьаныыта ону бары билэ-көрө сылдьабыт.
Онтон Эдьээн общинатыгар сэттэ сыл курдук булчутунан сылдьыбыт. 200-чэ саарбаҕа тиийэ бултаабыт. Икки төгүл чемпион булчут буолан харчынан бириэмийэлэммит. Ону таһынан ыһыллыы кэмигэр “Халҕааннаах” бааһынатыгар биригээдэ тэринэн хаппыыста, хортуоппуй олордуутунан дьарыктана сылдьыбыттара. Ол кэнниттэн Михаил Михайлович Трофимов чааһынай хаһаайыстыбатыгар киирэн, Минсельхоз биэрэр субсидиятынан тутууга иккилии этээстээх чааһынай дьиэлэри тутуспута.
Кэлин сааһыран баран, Уу-Үрэххэ бултуур базатын туттан, ыраах сирдэринэн булдунан дьарыктанар. Улахан баһаарга бултуур сиригэр туттубут үүтэнин уокка былдьатан икки сылтан бэттэх балааканан сылдьан уһаабакка баран кэлэр.
Руслан Александрович элбэх оҕо аҕата, кэргэнинээн Софья Тихоновна Прокопьевалыын ыал буолан, дьиэ-уот туттан быр бааччы олорор ыаллар. Тэлгэһэлэрин иһэ барыта хоп-дьип тутуулаах уус киһи дьиэтэ-уота буолара биллэр. Оҕолор үөрэхтэнэн ситиһиилээхтик үлэлии сылдьаллар. Нэһилиэккэ маҕаһыын арынан олохтоохтору сибиэһэй, сонун аһынан-үөлүнэн хааччыйаллар. Уоллара Ярослав Русланович Саха сиринээҕи Ис дьыала Министерствотыгар полиция сотруднигынан үлэлиир. Ордук аныгы үйэ “уоруйахтарын” уодьуганныыр дуоһунастаах. Олус сэргэх, эппиэтинэстээх эдэр үлэһит масыанньыктартан сэрэтэр үлэни күүскэ ыытар, дойдутугар кэлэ сылдьан, үөрэнээччилэрдиин көрсүһэн, саастарын ситэ илик оҕолорго аналлаах бэсиэдэ ыытан барбыта.
Онон Руслан Александрович этэринии, “доруобай уонна санааны ууран үлэлиир буоллахха, киһи олох олороругар кыаллыбат диэн-суох буолуохтаах,” диэн санаалаах, төрөөбүт айылҕатыныын алтыһа, көҥүл салгынынан тыына, бултуу-алтыы, уокка былдьаммыт үүтээннэрин чөлүгэр түһэрээри, күн солото суох сылдьар эбэҥки биир хоһуун булчута буолар.
Ирина Винокурова общ.корр.
Эдьээн.