Соторутааҕыта республика баһылыга Айсен Николаев ыйааҕынан Саха сирин норуоттарын музыкаларын уонна фольклордарын түмэлигэр Аиза Петровна Решетникова аатын биэрии дьаһала уонна ол дьаһалы толоруу тэрээһинэ буолан ааста. Бу түмэли тэрийиигэ Аиза Решетникова оруола улахан. Мин М.К. Аммосов аатынан Саха государственнай түмэлигэр студенныыр сылларбар элбэх республикаҕа биллэр дьону көрсөн, истэн ааспытым. Олортон чуолаан Аиза Петровна Решетникова уонна кини ийэтэ Ирина Михайловна Максимова буолаллар.
Аиза Петровна Решетникова диэн кимий? Киһи кини талаанын, үтүөтүн биир тылынан кэпсиэҕэр кэрэгэй.
Аиза Петровна Решетникова 1945 сыллаахха олунньу 10 күнүгэр Саха АССР –га Дьокуускай куоракка төрөөбүтэ, уонна 2024 сыллаахха ыам ыйын 10 күнүгэр күн сириттэн күрэммитэ. Кини сэбиэскэй, российскай уонна саха норуотун музыкальнай дьиэйэтэлэ, музыка үөрэхтээҕэ, педагог, пианистка, тыл үөрэхтээҕэ, фольклорист, эпоһы үөрэтээччи, историческай наука кандидата, Россия композитордарын сойууһун чилиэнэ. Саха Республикатын народнай артистката, Саха АССР Үтүөлээх артыыската РФ Культуратын үтүөлээх үлэһитэ. Элбэх бириэмийэ лауреата, ол иһигэр Ирина Архипова Фондатын бириэмийэтин уонна А.Е. Кулаковскай аатынан СР Государственнай бириэмийэтин бас билиилээҕэ. Саха сирин норуоттарын музыкаларын уонна фольклордарын түмэлин төрүттээччи.
Аиза Петровна төрөппүттэрэ Саха сирин искуствотыгар биллэр көстөр суолу хаалларбыт дьон. Петр Михайлович Решетников театр актера уонна режиссера этэ, РСФСР народнай артыыһа. Аиза 15 саастааҕар бу орто дойдуттан арахсыбыт. Ийэтэ Ирина Михайловна Максимова 1991 сыллаахха бу орто дойдуттан арахсыбыта. Кини советскай театральнай актрыыса, балерина. Саха АССР Үтүөлээх артыыската. Саха театрын солистката. Кини 1945 сылтан драматитческай труппа актрыысатынан үлэтин саҕалаабыта. 1946 сыллаахха Тимофей Сметанин “Лоокуут уонна Ньургуһун” диэн лирическэй драматыгар Ньургуһун оруолун толоруутугар арыллыбыта. 1961 сыллаахха I –гы Бүтүн Россиятааҕы норуот театрдарын көрүүтүгэр “Лоокуут уонна Ньургуһун” постановканы Кремль сценатыгар сахалыы туруоран улахан биһирэбили ылбыттара. Онно Ирина Михайловна сүрүн оруолу оонньообута. Ол тэрээһиҥҥэ саха труппата концерт кэннэ түспүттэрин уонна Ирина Михайловна дьүөгэлэрин кытта түспүтүн билбэт да буолларбын Артур Винокуровтан атыылаһан ылбыт эбиппин. Труппаны сүтэрбиппин, онтон, билигин Ирина Михайловнаны хаартыскаттан билэн соһуйабын. Оннук хаартыскалар билигин кимиэхэ эмэ бааллара дуу, суоҕа дуу. Баар хаартыскаҕа Ирина Михайловна ортоку олорор. Манна даҕатан эттэххэ, Ирина Михайловна 1951 сылтан 1954 сылга диэри Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин депутата, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун чилиэнэ эбит.
Мин Аиза Решетникованы кытта чугастык билсиим 1986-87 сылларга “Сэргэлээх уоттара” культурнай кииҥҥэ Ирина Михайловна салайбыт драматическай куруһуогуттан саҕаламмыта. Аиза Петровна ийэтин атааран кэлэн чаастатык куруһуок үлэтин билсэн барара. Кэлин олох да кэргэннэһэн хаалбыппыт. Ирина Михайловна биһигини нэдиэлэҕэ биирдэ дьарыктыыра кылгас эпизотическай оруолу биэрэн, хайдах туттуохтаахпытын-хаптыахтаахпытын, саҥарыахтаахпытын сүбэлиирэ, оннооҕор Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна Балет театрыттан, костюмернайтан таҥас уларсан аҕалан, таҥыннаран араас образтарга оонньотон көрдөрөрө. Миэхэ биирдэ эминэн обработкаламмыт ойуун чараас тирии көстүүмүн биэрэн баран дүҥүрү туттаран кэбиспитэ уонна ойуун кыырарын үтүктэрбэр көрдөспүтэ. Мин хамсанан көрөн баран итэҕэппэтэҕим быһыылааҕа ол иһин БГФ уола Майоров Коляҕа көһөрбүтэ. Миэхэ, атын, саха ыалын аҕатын уобараһын биэрбитэ. Ити кэннэ биһиги университет киинэҕэ устар студиятыгар уһуллубуппут. Күн-дьыл түргэнник ааһан испитэ, студеннар үгүспүт да курсовойдарга экзаменнарга, педпрактикаҕа үтүрүйтэрэн, куруһуок үлэтигэр кыттарбыт ахсаабыта, онон куруһуокпут сабыллыбыта быһыылааҕа.
Аиза Петровна мэлдьи мичийэ сылдьар элэккэй майгылааҕа, биһигини кытта тэҥнээхтэрин курдук кэпсэтэрэ, хас биирдиибитигэр болҕомтолоохтук сыһыаннаһара. Биирдэ Саҥа Дьыл саҕана Москваҕа командировкаҕа барар буолла. Оччолорго куоракка бэчээттиир массыына дефицитэ эбитэ дуу, эбэтэр бэйэм таба түбэһэн көрбөтөҕүм дуу, өйбөр бэчээтиир массыынаны сакаастыыр баҕа санаа көтөн түстэ. Массыыҥка сыанатын даҕаны билбэппин. Студент киһиэхэ хантан ордук харчылаах буолуомуй? Харчытын массыыҥканы атыылаһан аҕаллаххына төлүөм диэтим. Аиза Петровна: “Сөп”, — эрэ диэхтээтэ.
Саҥа Дьыл кэннэ, дьарыктана сырыттахпытына Аиза Петровна мичийбитинэн киирэн кэллэ уонна: “Дьиэбэр кэлэн машинкаҕын ылаар”, — диэтэ. Мин үөрэн өрө көрө түстүм, махтаммыппын, махтамматахпын өйдөөбөппүн. “Сыаната төһөнүй?”, — диибин. 120 дуу, онтон үрдүк дуу диэтэ быһыылааҕа, үчүгэй диэн баран, ол киэһээ кинини кытта тиийэн машинкабын ыллым. Ыйааһыннаах баҕайы эбит. Уопсайбар төннүөм иннинэ өссө чэйдэтэн ыытта. Сарсыныгар дьоммор эрийэн харчы ыыттаран баран уһаппакка киниэхэ туттарбытым.
Массыыҥкам муос хаалаах, орто улахан, Германскай демократическай республикаҕа оҥоһуллубут массыыҥка буолан биэрдэ. Онтон ыла массыыҥка, компьютер клавишатын талкылыыбын. Аиза Петровнаҕа билигин да махтана саныыбын. Кини атыылаһан биэрбит машинката студеннар курсовойдара, дипломнайдара суруллууларыгар, Дмитрий Апросимов архыыба саҥардылларыгар уонна куопуйалаах буоларыгар клавишалара балай да лаһырҕаабыта. Бэйэм да айар үлэм, улуус хаһыата сайдыытыгар сүҥкэн кылааты киллэрбитэ. Онтугум билигин да баар, 40-с сылын быйыл туолар. Аныгы кэмҥэ уһуннук уот-күөс бардаҕына, эбэтэр тыаҕа, компьютера суох сиргэ сырыттахха билигин да үлэлииргэ бэлэм.
Студеннаан бүппүтүм да кэннэ Аиза Петровнаны кытта сибээс быстыбатаҕа, араас тэрээһиннэргэ көрсөбүт. Сир-дойду аатын үөрэтэ сылдьан, кинилэргэ киирэн эбэҥки тылын учуонайа Анна Николаевна Мырееваны ыйдаран тиийэ сылдьыбытым. Бүтэһигин кини тэрийбит түмэлигэр киирэн көрөн тахсыбытым. Кылгастык аҕыннахха итинник.
Евсей Лугинов