Биһиги кырабытыгар хойукка диэри детсад диэн суоҕа, хата оскуолаҕа киириэхпит иннинэ Эдьээҥҥэ биир сыл саҥа аһыллыбыт детсадка сырдьар дьолломмуппут. Онон “а”, “б” билбэт дьон оскуолаҕа киирбиппит.
Онтон оскуола боруогун атыллаан элбэҕи билбиппит-көрбүппүт. Кыра кылааска Мария Семеновнаҕа Прокопьеваҕа үөрэнэн ааҕар, суруйар буолбуппут. Маҥнайгы учууталбыт биһиэхэ элбэҕи биэрбитэ, кини курдук сэмэй, холку, кыһамньылаах буола улааппыппыт. Кэлин кылаастан кылааска тахсан, октябренокка, пионерга, комсомолга киирэн үүнэн-сайдан оскуолабытын бүтэрбиппит. Оскуолаҕа биһигини ҮТҮӨКЭННЭЭХ учууталлар үөрэппиттэр эбит. Ол курдук: Мария Семеновна Прокопьева (Атласова), Андрей Илларионович Егоров, Владимир Иннокентьевич Винокуров, Дмитрий Нестерович Апросимов, Татьяна Андреевна Андреева, Зоя Васильевна Атласова, Валентина Ивановна Тасюкова, Виктор Прокопьевич Ягодин, Николай Семенович Атласов, Людмила Ивановна Кузубова, Константин Егорович Санников, соҕурууттан кэлбит Всеволод Семенович… үөрэппиттэрэ.
Билигин бу учууталларым мөссүөннэрин санаан-ахтан ылабын кинилэр сырдык ааттарыгар сүгүрүйэбин, элбэх махтал тылларын этиэхпин баҕарабын! Кинилэр биэрбит, уһуйбут билиилэрин ылынан дьон буолан сырыттахпыт.
10-ус кылааһы Уус-Маайаҕа баран үөрэнэн бүтэрбиппит. Онтон үгүспүт “Оскуола-производство-үрдүк үөрэх диэн партия ыҥырыытынан совхозка үлэлээбиппит.
Мин онтон ЯПУ-2-ҕа үөрэнэн иитээччи идэтин ылан, төрөөбүт Эдьээммэр үлэбин саҕалаабытым. Оччолорго детсад сэбиэдиссэйинэн өр сылларга үлэлээбит Василиса Васильевна Атласова этэ. Оҕо элбэх буолан сорох сыл биир группаҕа 30-32-лии оҕо сылдьара. Ону таһынан ферма үлэһиттэрин, соҕотох төрөппүт, элбэх оҕолоох ыаллар оҕолоро нэдиэлэнэн хоно сылдьар этилэр. Өссө аны оҕо үс ыйданна да, үлэһит илии тиийбэтинэн сибээстээн, дьааһылаҕа сылдьан бараллара. Онон детсадка үлэтэ, иитии-үөрэтии сарсыарда аҕыстан саҕалаан баран, киэһэ аҕыс чааска диэри сылдьарбыт.
Онтон Эдьээн общинатыгар үлэлии сырыттахпына, оскуола директора Николай Семенович Атласов “Хозяйка сельского дома” диэн саҥа предмет киирбитигэр үлэҕэ ыҥырбыта. Оччолорго национальнай концепция саха оскуолаларыгар төрөөбүт тылга, култуураҕа эрэ буолбакка, омук быһыытынан төрүт дьарыктарбытын сөргүтүүгэ улахан хардыылары оҥорбута. Ол курдук оччолорго Эдьээн оскуолатыгар түүлээҕинэн тигии, балык тириитинэн араас киэргэллээх суумкалары оҥоруу, туоһунан иистэнии, оһуору, ойууну түһэрии биһиги оскуола кыргыттарын сүрүн дьарыктарынан буолбута. Кинилэр былыргы өбүгэлэрин тириини таҥастаан таҥнан-саптан дьэрэкээн ойуунан-оһуорунан киэргэтэн тигэр иис-уус үөрүйэхтэрин баһылаан барбыттара. Итини барытын ХСД уруоктарын программанан кииллэриллибит буолан, онон үөрэтэн барбытым. Кыргыттар сүрдээхтик ылыналлара. Олортон иискэ сыһыарбыт, уһуйбут үөрэнээччилэрим, Эдьээн оскуолатын тутаах үлэһиттэрэ: Мария Валентиновна Афанасьева, Алена Эрликовна Атласова анал идэни баһылаабыттара. Онтон ити кэмҥэ үөрэммит уһуйуллубут кыргыттарым олохторугар олус туһалааҕын махтана ахталлар.
Мин аны хас да сыл кылаас салайааччытынан сылдьыбытым. Оҕолор бары сэргэх, мэник-тэник, тугу барытын ылынымтыа, сүрдээх көхтөөх буолааччылар. Кылааһынан бырааһынньыктарга ыытыллар тэрээһиннэргэ, спортка сыстаҕас буолан, күрэхтэһиилэргэ барытыгар кытталлара. Тыа оҕолоро буолан, тыаҕа сылдьалларын, оонньуулларын сөбүлээн элбэхтэ саас Оҕонньорууска баран кэлэрбит, оннооҕор атынан Хайаҕа да бара сылдьар этибит. Уолаттар дьоннорун кытта, сороҕор бэйэлэрэ балыкка, куска сылдьан элбэхтик мөҕүллэллэрэ даҕаны. Кылаас төрөппүттэрэ наһаа көхтөөх этилэр оҕолоругар бары да кыһаллаллара. Аны оскуоланы бүтэрэр сылбытыгар кылаас оҕолоро төрөппүттэриниин концерт туруорбуппут. Оҕолор маҥнай соччо-бачча сэҥээрбэтэхтэрэ, онтон дьэ түмүллэн, бэртээхэй концеры көрдөрбүппүт. Нэһилиэк олохтоохторо улаханнык астынан тарҕаспыттара. Өссө ону таһынан ас астаан, атыылааннар, кылаастарыгар эбии харчы киллэрбиттэрэ. Бу иннинэ оскуоланы бүтэрээччилэр коцерт туруорбат этилэр. Онон банкеппытыгар улахан проблемата суох продукталаан, оскуолабытыгар подарок оҥорон, бэрт үчүгэй бырааһынньык буолбута. Кэлин үгэс курдук оскуоланы бүтэрээччилэр үксүлэрэ концерт туруорар, кафе тэрийэр буолбуттара. Онтон кылааһым оҕолоро да, бэйэм да олус үөрэбит. Онон бу үгэс үйэ тухары салҕанан бара турдар, өссө элбэҕи киллэрэн истиннэр, үүнэ-сайда турдуннар диэн баҕарабын.
Оскуолаҕа үлэлиир кэммэр сайынын хаппыыста, хортуоппуй ыһыытынан дьарыктанар кэргэним Юрий Михайлович Черноградскай «Дьулуур» крестьянскай хаһаайыстыбатыгар уонча сыл үлэ-сынньалан биригээдэтин салайан оҕолору илдьэ сылдьыбытым. Оҕуруот олордуутун, көрүүтүн, хомуйуутун барытын үмүрү тутан, күһүн оскуолаҕа босхо хортуопуй, хаппыыста биэрэн, оҕолор кыс устата остолобуойга аһыылларыгар эбилик буолара. Ол оҕолорум сырылас куйааска «Оҕонньоруус» бааһынатыгар олордубут өлгөм үүнүүлэрин, сөтүөлүүллэрин, кутааҕа буһарбыт минньигэс аспын тото-хана аһыылларын, оллооҥҥо оргуйбут чэйдэрин дыргыл сытын умнубаттар. Оччолорго үлэлээбит оҕолорбун кытта билигин даҕаны сибээстэһэбин, кэлэ-бара көрсөн аастахтарына, кэпсэтэн бардахтарына олус үөрэбин, Оҕо саастарыгар истиҥ уонна умнуллубат өйдөбүлү хаалларбыт, үлэ үөрүйэхтэрин иҥэрбит эбиппин диэн астына саныыбын.
Галина Николаевна Черноградская, педагогическай үлэ бэтэрээнэ
Лидия Попова, хомуйан тиксэриитэ